Wykaz jest częściową ilustracją sytuacji w handlu spożywczym na pięć tygodni przed wywiezieniem ludności żydowskiej Buska na wytracenie w obozie śmierci w Treblince. Niemal wszystkie wymienione w tym wykazie sklepy to rozpaczliwie biedne atrapy handlu, ukazujące, w jakiej biedzie właściciele usiłowali zarobić choćby najmniejsze grosze. Pozbawieni dostępu do istotnych dla przetrwania towarów “kontyngentowych”, mogli oferować tylko np. wodę sodową, ocet, czy bibułki papierosowe1.
Rubryki: Lp. / nazwisko i imię / data urodzenia właściciela / czy właściciel posiada fachowe wykształcenie i gdzie je nabył / jakie prowadzi towary (dokładny opis) / skąd pochodzą towary / od kiedy prowadzony jest interes / kiedy i kto zezwolił na otwarcie sklepu2.
1. Włodarska Maria / 15.1.1885 / proszek do prania, szkło, szczotki, ołówki, papier listowy, itp. / firma Bieling / 1925 / 15.1.1941 nr 194
2. Szenkier Abram / 15.02.1906 / lufki papierosowe, budyń, woda sodowa, lemoniada, kakao / Bol. Makulski Busko, Proksa Zdzisław Busko, firma Bieling / 1939 / 15.1.1941 nr 1069
3. Sylman Gitla / 5.6.1879 / cukierki, woda sodowa, lemoniada / Zdzisław Proksa Busko i ze sklepów pod komisarycznym zarządem / 1900 / 5.3.1941 numer 710
4. Gersztajn Moszek / 15.12.1895 / cukierki, pasta do butów, pasta do podłogi, farby, ocet, proszek do prania, dodatki do pieczenia, szkło, lemoniada / według ksiąg zakupów różne firmy / 1920 / 18.2.1941 numer 465
5. Godgrób Szlama / 15.12.1900 / cukierki, herbata, kawa zbożowa, farby, proszek metaliczny / według ksiąg zakupu różne firmy / 1932 / 15.2.1942 numer 442
6. Herszkowicz Abram / 15.9.1893 / cukierki, lufki papierosowe, biały proszek3, pasta do butów, woda sodowa, lemoniada, bibułki papierosowe / Józef Pieszczyński, Zdzisław Proksa Busko / 1924 / 27.3 1941 nr 1241
7. Wolbromska Gitla / 17.8.1914 / sól, biały proszek, pasta do butów, papier listowy, proszek do prania, proszek do pieczenia, bibułka papierosowa, cukierki kwasek cytrynowy / w różnych firmach według wpisów w księdze zakupów / 15.2.1942
8. Wajnberg Mordka Berek / – / lemoniada, biały proszek, herbata, zapałki, ocet, kawa zbożowa, lufki i bibułki papierosowe, woda sodowa / Makulski Busko Zdrojowa 25 i inne / 1915 / –
9. Strozberg Moszek / 10.6.1875 / guziki, tasiemki, nici, igły / w różnych firmach / 1900 / 13.2.1941 numer 428
10. Zoch Władysław / 7.11.1907 / nici, igły, zapałki, cukierki, bibułki i fifki papierosowe, ocet, musztarda, kwasek cytrynowy, kostki maggi, farby, woda sodowa, lemoniada, sól, biały proszek, proszek do pieczenia, szkło / firma “Społem” w Chmielniku i inne / 1937 / 18.2.1941 numer 485
11. Chmielnicka Ryfka / 5.5.1913 / cukierki, woda sodowa, lemoniada / w różnych firmach według księgi zakupów / 1934 / 4.3.1941 numer 781
12. Kaliński Lejwa / 10.3.1879 / cukierki, woda sodowa, lemoniada, sól, biały proszek, woda kolońska, kawa zbożowa / (…) nieczytelne Kraków, Zdzisław Proksa Busko / 1912 / 17.4.1941 numer 1363
13. Kędra Helena / 10.3.1910 / sól, cukierki, ocet, pasta do butów budyń proszek do pieczenia soda kaustyczna kostki magii kawa zbożowa / firma “Społem” Chmielnik, Ogniewicz Chmielnik, Tuszyński Kielce / 1937 / 5.2.1941 nr 296
14. Wajnbaum Fajgla / 15.3.1912 / cukierki, woda sodowa, lemoniada, gazety / (…) nieczytelne, dalej: Proksa Busko / 1915 / 3.2.1941 numer 297
15. Schwajcez Stella / 2.1.1917 / cukierki woda sodowa kawa zbożowa ocet zapałki szkło / Wolski w Warszawie, Zdz. Proksa Busko / 1940 / 13.02.1941 numer 425
16. Zamel Izrael / 10.08.1880 / woda sodowa, lemoniada, cukierki, kawa zbożowa, drożdże, budyń, herbata / Zdz. Proksa Busko, Makulski Józef Busko / 1915 / 18.03.1941 numer 1077
17. Wajsblat Dawid Menachem / 10.7.1878 / biały proszek, farby, papier, szpagat, szkło, bibułki papierosowe, dodatki szewskie / zarząd komisaryczny Prajs Busko / 1895 / 4. 3.1941 numer 786
18. Taubenblat Dina / 15.3 1915 / cukierki, woda sodowa, lemoniada, Warszawa / 1940 / 24.2.1941 nr 565
19. Siwczyński Tadeusz / 16.12.1884 / sól, pieprz, proszek do pieczenia, budyń, cukierki, herbata / dom handlowy Słuczak Warszawa, St. Stroiwona Warszawa / 1939 / 24.2.1941 nr 565
20. Baradziej Piotr / 25. 6.1894 / herbata, drożdże, musztarda, budyń, galaretki, materiały piśmienne / Browar Okocim, Gablens Kraków / 1924 / 15.2.1941 numer 433
21. Uliniarz Helena / 26.10.1920 / herbata, ocet cukierki, proszek do pieczenia, galaretki, pasta do butów, pasta do podłogi, biały proszek / Ryszard Szczerek Kielce / 1940 / 17.04.1941 numer 1361
22. Trosz Piotr (29.6.1898) Grudziński Henryk (26.4.1902) / herbata, soda do prania, pieprz, dodatki szewskie / centrala handlowa Kielce hurtownia Kielce, Filipowicz Warszawa / 1940 / 22.2.1941 numer 529
23. Kaufman Hinda / 26.9.1902 / cukierki, ocet, biały proszek, budyń, woda sodowa, lemoniada, pasta do butów / Makulski Busko, Gelb Lejb Pińczów, Proksa Busko / 1932 / 6.2.1941 numer 340
24. Bonda Ryfka / 15.9 1911 / cukierki, ocet, biały proszek,woda sodowa, lemoniada, drożdże / … orczyński Warszawa, Proksa Busko / 1932 / 15.3.1941 numer 1049
25. Żurek Józef / 15.3.1904 / galaretki, budyń, ocet, woda sodowa, lemoniada, pasta do butów / …oduszyński Kielce, …omicz Warszawa, Proksa Busko / 1934 / 1.4.1941 numer 1290
26. Kryszka Stanisław / 17.11.1902 / pasta do butów, handel towarami krótkimi / Bieling Gebr. Busko, Martens Warszawa / 1.7.1940 / 25.2.1941 numer 557
27. Zarząd komisaryczny K. Przybylski Wolbromska Estera / budyń, galaretki, herbata, woda sodowa, lemoniada, kakao, pasta do butów, biały proszek / Szczurek Kielce …idakowski Warszawa / – / –
28. Massajadówna Aniela / 6.6.1912 / budyń, galaretki, pieprz, cukier waniliowy, pasta do butów, woda sodowa, lemoniada, herbata, kawa / …inczak Warszawa / 1938 / 6.2.1941 nr 321
29. Poros Wincenty / 29 3.1911 / cukierki, sól, herbata, kakao, pasta do butów, lemoniada / … Pińczów, Bieling Gebr. Busko, Proksa Busko / 1941 / 15.02.1941 numer 444
30. Żurek Jan / 22.6.1894 / cukierki, budyń, herbata, kakao, kawa, soda, biały proszek, pasta do butów, woda sodowa, lemoniada / Chemische Fabrik Warszawa, fabryka wody kolońskiej Warszawa, Proksa Busko / 1934 / 5.2.1941 numer 289
31. Nowak Leon/ 22.1916 / pasta do butów, biały proszek, lemoniada, owoce, warzywa / Bieling Gebrüder Busko, Proksa Busko, hurtownia Obst und Gemüse busko / 1940 / 18.12.1940 numer 11
32. Czarnecki Władysław / 31.5.1899 / pasta do butów, galaretki, lemoniada, ocet, proszek do prania / Dobrolin Warszawa, Proksa Busko / 1940 / Wydział Gospodarki w Urzędzie Dystryktowym w Radomiu 13.03.1942
33. Wojtyś Jan / 15.12.1908 / pasta do butów, walizki, szczotki, worki słomiane, ołówki guziki / Dobrolin Warszawa, Müller Kielce, Bieling Gebrüder Busko / 1940 / 13.02.1941 numer 38
34. Zarząd komisaryczny K. Przybylski Chmielnicka Szandla / 5.4.1910 / galaretki, budyń, ocet, cukier waniliowy, pasta do butów, biały proszek, zapałki, kakao, sól, lufki papierosowe / Szczurek Kielce, “Liliput” Warszawa / 1890 / 6.2.1941 numer 333
35. Szczebkowska Chawa / 5.5.1919 / cukierki, sól, ocet, budyń, cukier waniliowy, pasta do butów, biały proszek, kawa, herbata lemoniada / “Liliput” Warszawa, dom towarowy Machnicki Warszawa, Hurtownia Pińczów, Proksa Busko / 1939 / 20.3.1941 numer 1136
36. Szczebakowska Fajgla / 10.5.1888 / cukierki, ocet, pasta do butów, kakao, lemoniada / Proksa Busko / marzec 1940 / –
37. Kaufman Mirla / 14.4.1885 / cukierki, budyń, herbata, cukier waniliowy, pasta do butów, biały proszek, sól, ocet / Sznononiewski Kraków, Pagórzyński Kielce, Kaleba Pińczów / 1912 / 18.3.1941 numer 1078
38. Pakosińska Elżbieta / 1886 / kawa, sól, lemoniada, pasta do butów, owoce, warzywa / Zdzisław Proksa, hurtownia Obst und Gemüse Busko / 1937 / 5.2.1941 numer 294
39. Maliski Alter / 13.2.1887 / cukierki, cukier waniliowy, sól, herbata, budyń, ocet, pasta do butów, drożdże, lemoniada / Ogniewicz Chmielnik, Sinczak Warszawa, Golt Pińczów, Proksa Busko / 1912 / 8.3.1941 numer 805
40. Ściubisz Stanisław / 24.10.1904 / cukierki, cukier waniliowy, sól, herbata, budyń, ocet, pastę do butów, drożdże, owoce, warzywa / Pruszyński Kielce,Szczurek Kielce, Szczepaniak Kielce, hurtownia soli Pińczów, “Społem” Chmielnik, Proksa Busko / 1940 / 22.2.1941 numer 534
41. Pakosińska Zofia / 10.3.1897 / woda sodowa, lemoniada / 30.5.1942 / 3.3.1941 numer 713
42. Szwarc Huna / 1897 / proszek, herbata, sól, kawa, biały proszek, drożdże / nieznane / 1923 / 11.3.1941 nr 887
43. Pytlewska Eugenia / 23.7.1915 / proszek, budyń, sól, biały proszek, cukier waniliowy, pasta do butów, owoce, warzywa, lemoniada / Stroiwąs Warszawa, “Społem” Chmielnik, Obst und Gemüse Kielce, Proksa Busko
44. Stępień Stanisław / 3.5.1907 / cukierki, sól, biały proszek, pasta do butów, lemoniada, kawa, herbata / “Społem” Chmielnik, Bieling Gebrüder Busko, Proksa Busko / 13.9.1940 / –
45. Pacanowski Josek / 14. 6.1906 / biały proszek, sól, ocet / Gold Lejb Pińczów, hurtownia Pińczów / 1929 / 8.3.1941 numer 986
46. Tajchmann Rachela / 1.3.1894 / sól, ocet, pasta do butów, soda, biały proszek / Gelb Pińczów, Szafrowicz Kołaczkowice, Antoni Skrzep Pierzchnica / 1920 / 8.3 1941 numer 955
47. Brodzińska Danuta / 6.10.1910 / woda sodowa, lemoniada owoce warzywa / Proksa Busko, hurtownia Obst und Gemüse Busko / 12.7.1942 / wniosek o zezwolenie znajduje się w Hauptgruppe Handel und Verkehr (Grupa Główna Handel i Komunikacja) w Radomiu
48. Ura Józef / 5.3.1920 / woda sodowa, lemoniada, owoce kawa / Proksa Busko, hurtownia Obst und Gemüse Busko / 12.7.1942 / j.w. wniosek z 20.02.1942
49. Zakrzewska Maria / 15.4.1890 / cukierki, pasta do butów, woda sodowa, lemoniada, owoce, warzywa, galaretki / Nowakowska Kielce, “Społem” Kielce, Proksa Busko / – / j.w.
50. Zwierzyński Piotr i Paweł / 4.5.1915 / woda sodowa, lemoniada, owoce / Proksa Busko, hurtownia Obst und Gemüse Busko / maj 1942 / j.w.
51. Szafraniec Weronika / 15.10.1914 / cukier waniliowy, pasta do butów, ocet / Strójwąs Warszawa, Szczurek kielce, “Społem” Stopnica / –
Przypisy
- APKi 2128/1218, k. 491-501.
- Wykaz został sporządzony w języku niemieckim, z datą 31.7.1942 r., podpisany przez komisarycznego burmistrza miasta; był nim mianowany dwa tygodnie wcześniej Franciszek Stach.
Treść kolumny “czy właściciel posiada fachowe wykształcenie i gdzie je nabył” była dla wszystkich sklepów jednakowa: “praktyka we własnym sklepie”. Na zawarte w nagłówku tabeli pytanie “kiedy i kto zezwolił na otwarcie sklepu” odpowiedź – co do podmiotu wydającego zezwolenie – była także dla wszystkich sklepów, z wyjątkiem dwóch, jednakowa: “starostwo powiatowe w Busku (Kreishauptmannschaft)”. Z tej kolumny przejąłem więc tylko datę wydania zezwolenia i jego numer. - Zapewne mowa tu o proszku wybielającym do prania bielizny, nazywanym też „farbką do prania”.